ב"ה

Bazar ertəsi axşamından, 2026-cı il mayın 4-dən etibarən, yəhudi təqvimi ilə İyar ayının 18-i — "Laq ba Omer"bayramı başlayır və növbəti axşama qədər davam edir. "Laq" — ibranca 33 rəqəminin hərfi abbreviaturasıdır, "Omer" isə həcm ölçüsü vahididir (2480 kub sm). Pesah bayramının birinci günündən sonra başlayaraq, yeni məhsulun bu qədər unu Məbədə gətirilirdi. Bu gün Məbəd olmadığından, "Omer" ənənəsi Omer günlərinin sayılması ilə əvəz olunub — Pesahın ikinci günündən Şavuot bayramına qədər, cəmi qırx doqquz gün.

Laq ba Omer günü nə ilə əlaqədardır?

Adətən yəhudi təqvimindəki xatirə günləri konkret hadisələrlə bağlıdır. Məsələn, Pesah — Misirdən çıxışın, Azadlığın bayramıdır; Purim — yəhudi xalqının xilas edilməsinin xatirəsidir. Bəs bu gün nə ilə əlaqədardır?

Ümumi izahat belədir: təxminən 2000 il əvvəl, Nisan ayında, müdrik Ravvi Akivanın 24 000 şagirdi epidemiyadan həlak oldu, Omerin 33-cü günündə, yəni İyarın 18-də isə epidemiya sona çatdı. Lakin yəhudi xalqının tarixində epidemiyalardan insanlar başqa dövrlərdə də çox ölmüşdür. Nə üçün məhz bu epidemiya belə bir şəkildə qeyd edilir?

Çünki yəhudi ənənəsinə görə, bu epidemiya Ravvi Akivanın şagirdlərinin bir-birinə, yaxın adamlarına hörmətsiz münasibətinə görə verilmiş bir cəza idi. Xatırladaq ki, həmin dövrdə Məbəd də — büsbütün əsassız qarşılıqlı nifrətin nəticəsində — məhv edilmişdi. Bununla bağlı Talmudun "Gitin" traktatında ətraflı danışılır: Kamtsa və Bar Kamtsa arasındakı düşmənçilik Yerusəlim Məbədinin dağıdılmasına giriş oldu.

Yəhudi ənənəsi epidemiya ilə xalqın mənəvi vəziyyəti arasındakı əlaqəyə diqqət yetirməyə bilməzdi. 2000 il əvvəlki qurbanların matəmi əsassız düşmənçiliyin xatirəsi ilə birləşir. Epidemiyanın sona çatması isə simvolik olaraq bu düşmənçiliyin bitməsini ifadə edir.

Ravvi Şimon bar Yoxay

Laq ba Omerlə bağlı ikinci mühüm məqam — Ravvi Şimon bar Yoxayın (eramızın II əsri) vəfat günüdür. O, kabbalistik "Zohar" kitabının müəllifidir. Ravvi Şimon bar Yoxay, yuxarıda adı çəkilən epidemiyadan sağ qalmış Ravvi Akivanın beş şagirdindən biri idi. Romalılar Ravvi Akivanı edam hökmünə məhkum etdikdə, Şimon bar Yoxay həyatını təhlükəyə ataraq ustasının kamerasına girdi ki, onunla birlikdə Tora öyrənməyi davam etdirsin. O, sevimli müəlliminin edam edilməsinə şahid oldu və ustasına vəfatından sonra da sadiq qaldı.

Buna görə də Ravvi Şimon bar Yoxayın şəxsiyyəti — əsassız nifrətin kəffarəsi kimi qəbul edilir.

Tonqallar nə üçün yandırılır?

Yəhudi xalqı üçün çox şey etmiş Ravvi Şimon bar Yoxay, həyatının son günündə şagirdlərinə Toranın sirlərini açdı. Müəllimin bu sirləri şagirdlərə ötürdüyü yeri əhatə edən alovlar başqa heç kəsin yaxınlaşmasına imkan vermirdi. Buna görə Ravvi Şimon bar Yoxayın vəfat günü tonqallar yandırmaqla qeyd edilir.

Beləliklə, Laq ba Omer gününün iki tərkib hissəsi — ölümcül epidemiyanın sona çatdığı gün və Ravvi Şimon bar Yoxayın xatirə günü — bir-biri ilə bağlıdır. Yəhudi ənənəsinə görə iki fərqli hadisənin eyni günə düşməsi həmin günü xüsusilə əhəmiyyətli edir.

Toylar nə üçün Laq ba Omerdən əvvəl keçirilmir?

Pesah bayramı qeyd edilən Nisan ayında qəbirstanlığa baş çəkmək qadağandır; eyni zamanda Pesahdan Laq ba Omerə qədər toy keçirilmir. İlk baxışdan bir-birinə zidd görünən bu iki adəti necə izah etmək olar?

Nisan ayı — Misirdən çıxışın, Azadlığın ayıdır, lakin bu, fiziki azadlıqdır. Zahirən azad olan insanlar arasında belə əsassız düşmənçilik, bir-birini anlamamazlıq mövcud olduğu müddətdə, əsası mənəvi saflıq və etibar olmalı olan yeni ailə qurmaq mümkün deyil. Buna görə toylar yalnız Omerin 33-cü günündən — "Laq ba Omer" günündən, əsassız düşmənçilik cəzasından azad olma günündən etibarən keçirilir.

Pesah bayramından əvvəl evdə qalan mayalı çörəyin simvolik olaraq yandırılması fiziki mühitin təmizlənməsini ifadə edirsə, Laq ba Omer günündə yandırılan tonqal — qarşılıqlı düşmənçilik və etibarsızlıqdan mənəvi təmizlənmənisimvolizə edir.

Ənənənin tarixi

Yəhudilər sürgündə — diaspora ölkələrində — olduqları əsrlər boyunca tonqal yandırma ənənəsi itirilmişdi. Yalnız XV əsrdə Ravvi Ovadya of Bartenura bu ənənəni bir məktubda yenidən təsvir etdi. Ənənənin bərpasında növbəti addımı Sfatdan olan kabbalist Ravvi İtshak Luriya (XVI əsr) atdı. Laq ba Omerin əsl çiçəklənməsi isə XX əsrin əvvəllərində dini sionizmin yüksəlişi ilə başladı.

Bu günün mənası

İnsanlar arasındakı mənasız düşmənçiliyin münasibətləri müəyyənləşdirməkdən çıxması üçün hər birimizin özündə nə qədər çox şeyi dəyişməsi lazımdır. Son dövrün hadisələri açıqca göstərir ki, eyni köklərə sahib insanların bir-birinə əsassız nifrəti nə qədər geri dönülməz nəticələr doğurur. Bu rüsvayçı və xalq üçün məhvedici hadisədən xilas olmaq üçün mümkün olan hər şeyi etmək lazımdır.

Koronavirus epidemiyası səbəbindən əvvəlki bir sıra illərdən fərqli olaraq, bu il tonqalların yandırılması adi rejimdə keçirilmək nəzərdə tutulur — lakin bütün təhlükəsizlik normalarına əməl edilməklə, ta ki 2021-ci ilin faciəsi — Laq ba Omer gecəsi qeydiyyat zamanı qırx beş nəfərin həlak olması — bir daha təkrar olunmasın.

Qoy Sfat yaxınlığındakı Meron dağında, Ravvi Şimon bar Yoxayın məzarı başında və başqa yerlərdə Laq ba Omer günündə — bütün həyatı Həqiqətə, İmana və həqiqi daxili Azadlığa can atmaq olan müdrik Ravvi Şimon bar Yoxayın xatirəsinə — tonqallar alışsın. Bu, hamımızın birlikdə can atmalı olduğu idealdir.

Qoy belə olsun!

Hazırladı: Yakov Yovnoviç